مسیر یادگیری مبارزه با پولشویی
شش مرحله، از مفاهیم پایه تا موضوعات تخصصی — به ترتیبی که باید خوانده شوند
تازه مسئول تطبیق شدهاید، یا کارشناسی هستید که باید کار واحد مبارزه با پولشویی را از پایه یاد بگیرد؟ فهرست مقالات، نوشتهها را به ترتیب تاریخ انتشار نشان میدهد — که برای یادگیری بدترین ترتیب ممکن است. این صفحه همان مقالات را به ترتیبی میچیند که هر مرحله بر مرحلهٔ پیش بنا شود.
ترتیب مرحلهها با سرفصلهای «درسنامهٔ مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم، سطح مقدماتی» مرکز اطلاعات مالی همراستا شده است. پیش از شروع، واژهنامهٔ اصطلاحات را باز نگه دارید؛ هر اصطلاح ناآشنایی را همانجا میتوانید جستوجو کنید.
این مسیر جایگزین آموزش رسمی نیست. گواهینامهٔ آموزشی برای سمتهای موضوع مادهٔ ۴۸ فقط از مسیر سامانهٔ «سنام» صادر میشود و هیچ دورهٔ داخلی یا محتوای بیرونی جای آن را نمیگیرد. جزئیاتش را در آموزش کارکنان در مبارزه با پولشویی نوشتهایم. آنچه اینجا میخوانید، پیشزمینهٔ موضوعی است تا آن دوره برایتان قابلفهمتر باشد و در کار روزمره بتوانید به آن ارجاع دهید.
مرحلهٔ یک — مفاهیم پایه
پیش از هر چیز باید بدانید اصطلاحها چه معنایی دارند و این نظام از چه اجزایی ساخته شده. این مرحله پاسخ میدهد که چه کسی گزارش میگیرد، چرا، و در چه مقیاسی.
-
مرکز اطلاعات مالی (FIU) چیست و گزارش شما را چه میکند؟ FIU سرواژهٔ Financial Intelligence Unit است؛ در ایران «مرکز اطلاعات مالی». جایگاه قانونی، پنج وظیفه، چرخهٔ گزارش مشکوک و سه تصور غلط رایج دربارهٔ این نهاد. حدود ۹ دقیقه
-
راهنمای جامع مبارزه با پولشویی برای بانکها و مؤسسات مالی راهنمای کامل تکالیف مبارزه با پولشویی در ایران: شناسایی اربابرجوع، ارزیابی ریسک، سطح فعالیت، کشف معاملات مشکوک و مهلتهای گزارشدهی. حدود ۹ دقیقه
-
گزارشدهی مشکوک در ایران با اعداد: رشد ۳۴۰ درصدی و پیامدهایش در سیزده سال ۵۳ هزار گزارش مشکوک، در چهار سال بعد ۲۳۳ هزار. قواعد از یک حوزه به چهارده و قالبها از یک به پانزده رسید — و این برای سامانه معنا دارد. حدود ۵ دقیقه
مرحلهٔ دو — چارچوب قانونی و تکالیف سازمانی
حالا که مفاهیم روشن است، نوبت این است که ببینید تکلیف از کجا میآید و سازمان شما چه چیزی باید داشته باشد: واحد، آموزش، برنامه، و آنچه در بازرسی سنجیده میشود.
-
اصلاحات ۱۴۰۴ آییننامه ماده ۱۴: داراییهای مجازی، مشاغل غیرمالی و اشخاص سیاسی خارجی مرور مهمترین تغییرات اصلاحیه ۱۴۰۴/۰۷/۲۷ آییننامه اجرایی ماده ۱۴ قانون مبارزه با پولشویی و اثر عملیاتی آنها بر مؤسسات مالی. حدود ۶ دقیقه
-
واحد مبارزه با پولشویی: جایگاه سازمانی، پانزده وظیفه و نمایندهٔ مستقر در مرکز جایگاه سازمانی واحد مبارزه با پولشویی، پانزده وظیفه قانونی آن و تکلیف ماده ۳۹ به استقرار یکی از اعضا در مرکز اطلاعات مالی. حدود ۶ دقیقه
-
آموزش کارکنان در مبارزه با پولشویی: چهار مرحلهای که آییننامه نام برده است ماده ۱۴۵ آییننامه اجرایی ماده ۱۴، آموزش را یک چرخهٔ چهارمرحلهای میداند: نیازسنجی، طراحی، اجرا و ارزشیابی. گزارش دورهها هم باید سهماهه به مرکز ارسال شود. حدود ۸ دقیقه
-
کدام سمت کدام آموزش را لازم دارد؟ سه سطح و سه گواهی دستورالعمل ۱۴۰۴ سه سطح آموزش و سه گواهی تعریف کرده است. کدام نقش کدام سطح را لازم دارد، کدام گواهی صلاحیت را اثبات میکند، و چرخهٔ سالانه چه مهلتهایی دارد. حدود ۷ دقیقه
-
برنامه اقدام ملی مبارزه با پولشویی ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۶: ۸۶۱ اقدام و آنچه به مؤسسات مالی میرسد برنامه اقدام ملی مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم (۱۴۰۳ تا ۱۴۰۶) شامل ۸۶۱ اقدام زمانبندیشده است؛ ۹۴ اقدام سهم بخش بانکی و ۲۳۰ اقدام با مسئولیت بانک مرکزی. حدود ۹ دقیقه
-
چهار موضوعی که در تخلفات مؤسسات مالی بیش از همه پیگیری میشود گزارش نفرستادن، پاسخ ندادن به استعلام، ندادن دسترسی به واحد تطبیق، و اجرای ناقص شناسایی مشتری. هیچکدام دربارهٔ هوشمندی کشف نیستند؛ همه دربارهٔ زیرساختاند. حدود ۵ دقیقه
-
مشاغل غیرمالی: ناظر شما بانک مرکزی نیست، ولی تکلیف دارید طلافروشان، مشاورین املاک، وکلا، دفترداران، حسابرسان و خیریهها همگی مشمولاند. دستگاه ناظر هر صنف، سطح آموزش لازم، و تکالیف مشترکی که فارغ از صنف اجرا میشوند. حدود ۵ دقیقه
مرحلهٔ سه — شناسایی مشتری
نخستین حلقهٔ عملیاتی. هر کنترل دیگری روی این بنا میشود: اگر نمیدانید مشتری کیست و چه سطح فعالیتی از او انتظار میرود، هیچ تراکنشی «نامتعارف» نیست.
-
رویکرد مبتنی بر ریسک: ارزیابی تعامل کاری پیش از ارائه خدمت سهگانه ریسک اربابرجوع، منطقه جغرافیایی و نوع خدمت؛ سطوح ساده، معمول و مضاعف؛ و چرا ارزیابی باید پیش از ارائه خدمت انجام شود. حدود ۱۰ دقیقه
-
شناسایی ساده، معمول و مضاعف: مرزها، مصادیق و آنچه نمیتوان داخلی تصمیم گرفت تفاوت عملی سه سطح شناسایی اربابرجوع، شرط اکتفا به شناسایی ساده و شش مصداق الزامی شناسایی مضاعف در ماده ۷۷. حدود ۵ دقیقه
-
مدارک شناسایی معتبر: سه پرسشی که در پروندهٔ مشتری قاطی میشوند چه مدرکی معتبر است، برای اثبات چه چیزی، و تا کِی؟ تفکیک این سه، نیمی از راهحل خطاهای رایج شناسایی مشتری است. زنجیرهٔ مدارک شخص حقوقی و فهرست وارسی سامانه. حدود ۴ دقیقه
-
سطح فعالیت مورد انتظار مشتری: محاسبه، آستانهها و پیامد مغایرت چگونه سطح فعالیت مورد انتظار مشتری محاسبه میشود، چه کسی مجاز به تعیین آن است، و در صورت مغایرت رفتار مالی چه محدودیتهایی اعمال میشود. حدود ۶ دقیقه
-
چگونه سطح فعالیت مورد انتظار را محاسبه کنیم؟ رهنمود بانک مرکزی گامبهگام فرآیند چهارمرحلهای تعیین سطح فعالیت مورد انتظار مشتری بر پایه رهنمودهای بانک مرکزی: احراز وضعیت شغلی، تعیین سطح اولیه، صحتسنجی اظهارات و بهروزرسانی دورهای. حدود ۶ دقیقه
-
مالک واقعی کیست؟ از تعریف مقرراتی تا کشف ذینفع در ساختارهای چندلایه تعریف مالک واقعی در آییننامه اجرایی ماده ۱۴، تفاوت آن با مالک ثبتی، و اینکه چرا کشف آن در ساختارهای چندلایه بدون سامانه ممکن نیست. حدود ۶ دقیقه
-
شناسایی مضاعف: هشت اقدام حداقلی ماده ۷۹ و آنچه در عمل جا میماند ماده ۷۹ اصلاحی آییننامه اجرایی ماده ۱۴ هشت اقدام حداقلی برای رویههای شناسایی مضاعف تعیین میکند، از منبع اموال تا تأییدیه مدیر ارشد و افزایش گلوگاههای کنترلی. حدود ۶ دقیقه
-
اشخاص سیاسی خارجی: ماده ۹ مکرر آییننامه و شش دستهٔ مرتبطین ماده ۹ مکرر الحاقی ۱۴۰۴ سه تدبیر افزون بر شناسایی معمول برای اشخاص سیاسی خارجی مقرر کرده است: منشأ وجوه، پایش مستمر و تأییدیه مدیریت ارشد. مرتبطین این اشخاص شش دستهاند. حدود ۸ دقیقه
-
فهرست اشخاص با ریسک بالا: پنج معیاری که ماده ۹ جایگزین تعیین کرده است پنج معیار تعیین اشخاص با ریسک بالا در ماده ۹ جایگزین آییننامه اجرایی ماده ۱۴، نهادهای موظف به تأمین داده، و آنچه این فهرست برای طراحی سامانه ریسک ایجاب میکند. حدود ۵ دقیقه
مرحلهٔ چهار — پایش، کشف و الگوهای ریسک
حلقهٔ دوم: تشخیص اینکه چه چیزی مشکوک است. این طولانیترین مرحله است، چون هر الگوی ریسک منطق کشف خودش را دارد.
-
پایش خودکار تراکنشها: ماده ۸۱، دادهکاوی و مسئلهٔ هشدار کاذب ماده ۸۱ اصلاحی آییننامه، استقرار نرمافزارهای کشف تقلب مبتنی بر دادهکاوی روی همهٔ سامانهها را ظرف دو سال الزامی کرده است. این یادداشت الزام مقرراتی و اقتضائات طراحی آن را بررسی میکند. حدود ۷ دقیقه
-
نقشهٔ آستانهها: نُه عددی که سامانهٔ بانکی باید همزمان بشناسد آستانههای تراکنشی در مقررات مبارزه با پولشویی از چند منبع مختلف میآیند، هرکدام پیامد متفاوتی دارند و یکیگرفتنشان خطای رایج پیادهسازی است. حدود ۷ دقیقه
-
اشخاص تحت مراقبت و اشخاص مظنون: دو فهرست، دو تکلیف متفاوت آییننامه اجرایی ماده ۱۴ میان «اشخاص تحت مراقبت» و «اشخاص مظنون» تفاوت میگذارد. هرکدام منبع، تکلیف و سطح محرمانگی جداگانهای دارند و سامانه باید هر دو را از هم تفکیک کند. حدود ۶ دقیقه
-
غربالگری بهتنهایی کافی نیست: سه لایهٔ کشف در کنار تطبیق فهرست تطبیق نام با فهرست تنها لایهٔ نخست کشف است؛ پرونده وقتی ساخته میشود که غربالگری با گزارش معاملات مشکوک و پایش اخبار منفی جمع شود. حدود ۵ دقیقه
-
اقدام مالی هدفمند: فهرستهای تحریمی و تکلیف انسداد بدون تأخیر چهار فهرست اعلامی در مقررات مبارزه با پولشویی، تفاوت تکلیف در قبال هرکدام، و منطق «انسداد بدون تأخیر» در توصیه ۶ گروه ویژه اقدام مالی. حدود ۷ دقیقه
-
شرکت صوری و حساب اجارهای: نشانههایی که در مدارک نیست شرکت صوری و حساب اجارهای یک کارکرد دارند: جدا کردن هویت ثبتشده از استفادهکنندهٔ واقعی. معیارهای تشخیص، نشانههای سامانهای و ارقام بررسیهای ملی. حدود ۶ دقیقه
-
حساب راکد و مازاد: چرا ساماندهی حسابهای بیاستفاده یک کنترل مبارزه با پولشویی است حساب بانکی بیاستفاده، ماده خام حساب اجارهای است. ساماندهی حسابهای راکد و مازاد و سازوکار بستن غیرحضوری آنها، از منظر مبارزه با پولشویی چه معنایی دارد. حدود ۶ دقیقه
-
صندوق قرضالحسنه فاقد مجوز: چرا ریسکش با صندوق مجاز فرق دارد از ۶۰۹۸ صندوق قرضالحسنه بررسیشده، ۴۵۸۶ صندوق فاقد مجوز شناسایی شد. تفاوت ریسک، نشانههای قابل کشف در حساب، و آنچه سامانهٔ بانکی باید بتواند تشخیص دهد. حدود ۴ دقیقه
-
رمزارز از دید سامانهٔ بانکی: بانک بلاکچین را نمیبیند تراکنش روی شبکهٔ رمزارز از دید سامانهٔ بانکی نامرئی است؛ آنچه دیده میشود دو نقطهٔ اتصال ریالی است. نشانههای قابل کشف و آنچه در سامانه لازم است. حدود ۵ دقیقه
-
ارزیابی ریسک پیش از عرضه: ماده ۱۴۷ و جایگاه دارایی مجازی در آییننامه ماده ۱۴۷ اصلاحی، ارزیابی ریسک هر محصول، خدمت و کانال جدید را پیش از عرضه الزامی کرده است. آییننامه ۱۴۰۴ همچنین تعریف تازهای از دارایی مجازی آورده است. حدود ۶ دقیقه
-
پولشویی مبتنی بر تجارت: شاخصهای خطر و آنچه سامانه باید ببیند شاخصهای خطر پولشویی مبتنی بر تجارت بر پایه راهنمای گروه ویژه اقدام مالی: بیشفاکتورسازی، ناسازگاری اسناد، مسیرهای غیرعادی حمل، شرکتهای واسط و نقش مناطق آزاد تجاری. حدود ۱۰ دقیقه
-
تأمین مالی اشاعه: شاخصهای ریسک در پرونده، تراکنش و فعالیت تجاری تأمین مالی اشاعه دستهٔ سومی در کنار پولشویی و تأمین مالی تروریسم است. شاخصهای ریسکش در سه دسته مینشینند: اطلاعات و رفتار مشتری، تراکنش، و فعالیت تجاری. حدود ۹ دقیقه
-
اطلاعات همراه انتقال وجه: قاعده سفر و چرا انتقال ناقص باید متوقف شود توصیه ۱۶ گروه ویژه اقدام مالی و منطق «قاعده سفر»: چه اطلاعاتی باید همراه انتقال وجه برود، تکلیف مؤسسه واسط و گیرنده، و آنچه اجرای آن برای سامانه ایجاب میکند. حدود ۷ دقیقه
مرحلهٔ پنج — گزارشدهی و نگهداری سوابق
حلقهٔ سوم و جایی که مهلتها تعیینکننده میشوند. این مرحله کوتاه است اما پرتکرارترین موضوع تخلف از همینجا میآید.
-
گزارش معاملات و عملیات مشکوک: از تشخیص تا ارسال در همان روز کاری فصل دهم آییننامه اجرایی ماده ۱۴: تعریف عملیات مشکوک، مهلت ارسال تا پایان همان روز کاری، ممنوعیت اطلاعرسانی به اربابرجوع، مصونیت گزارشدهنده با حسن نیت و گزارش تراکنشهای نقدی. حدود ۹ دقیقه
-
مهلتهای قانونی گزارشدهی و نگهداری اسناد در مقررات مبارزه با پولشویی مهلت ارسال گزارش معاملات مشکوک، تعریف «بدون تأخیر» و الزامات نگهداری و ارائه اسناد، بر پایه آییننامه اجرایی ماده ۱۴ با اصلاحات ۱۴۰۴. حدود ۶ دقیقه
-
نگهداری سوابق در مبارزه با پولشویی: ده سال، دو روز، یک هفته، یک روز فصل یازدهم آییننامه اجرایی ماده ۱۴ چهار عدد تعیین میکند: نگهداری دهساله، دسترسی به اطلاعات ظرف دو روز کاری، ارائه اصل اسناد ظرف یک هفته و اسناد خاص ظرف یک روز کاری. حدود ۶ دقیقه
مرحلهٔ شش — بازار سرمایه
اگر در نهاد مالی بازار سرمایه کار میکنید، این مرحله الزامات ویژهٔ شماست. برای بقیه اختیاری است.
-
الزامات سامانه مبارزه با پولشویی در بازار سرمایه و تأییدیه اجباری پیش از بهرهبرداری تأییدیه اجباری سازمان بورس پیش از بهرهبرداری از سامانه مبارزه با پولشویی، پنج سرفصل الزامات و اینکه درخواست را چه کسی میفرستد. حدود ۶ دقیقه
-
الزامات امنیت اطلاعات بازار سرمایه: دوازده حوزهای که سامانه باید پاسخ دهد مرور دوازده حوزه سند جامع الزامات امنیت اطلاعات و ارتباطات بازار سرمایه، از ساختار سازمانی و منابع انسانی تا امنیت شبکه، حفاظت از داده، مدیریت حادثه و تداوم کسبوکار. حدود ۷ دقیقه
-
احراز هویت و ارائه غیرحضوری خدمات پایه در بازار سرمایه چارچوب دستورالعمل حدود و چگونگی ارائه غیرحضوری خدمات پایه در بازار سرمایه: ابزارهای زیستسنجی، عوامل ثبت هویت، و محدودیتهای حساب بانکی. حدود ۸ دقیقه
پس از این مسیر
وقتی این شش مرحله را خواندید، تصویر کاملی از چرخهٔ کار دارید: شناسایی، پایش، گزارشدهی و نگهداری سوابق. گام بعدی این است که ببینید هر کدام در عمل چگونه سامانهای میشوند — شناسایی کافی مشتریان، مبارزه با پولشویی، تولید گزارشات مرکز اطلاعات مالی و طبقهبندی ریسکمحور مشتریان.
مقالات تازه بهطور خودکار در همین مسیر جای میگیرند، پس ارزش دارد هر چند وقت سری بزنید. فهرست کامل و بهروز مقالات هم در بخش مقالات است.
شرکت گروه فن آوری دادمان ایرانیان موفق به اخذ گواهی امنیتی محصولات جهت سامانه شناسایی کافی مشتریان دادمان از سازمان فناوری اطلاعات ایران گردید. این گواهی با شمارهٔ CBP-C495-0301 در تاریخ ۱۴۰۳/۱۲/۲۲ توسط سازمان فناوری اطلاعات ایران صادر شده و مدت اعتبار آن دو سال از تاریخ صدور است. ارزیابی در آزمایشگاه صنایع امنیت فضای تبادل اطلاعات (صافتا) انجام شده است. گواهی، «سامانه شناسایی کافی مشتریان دادمان» نسخهٔ ۴٫۲٫۰ را در سطح یک نظام ارزیابی و اعتباربخشی امنیتی محصولات تأیید میکند. مطابق متن گواهی، اعتبار آن منحصر به همین نسخه از محصول است.
گروه فن آوری دادمان ایرانیان
همچنین
سازمان فناوری اطلاعات ایران به عنوان متولی ایجاد و ساماندهی نظام ملی مدیریت امنیت اطلاعات کشور به منظور حمایت و گسترش خدمات امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات (افتا) اقدام به ارزیابی و صدور پروانه فعالیت در حوزههای مختلف نموده است.
ما را دنبال کنید
دادمان بصورت ماهانه اخبار و اطلاعیه های خود را منتشر می کند. در دسترس باشید!