تصور رایج از «تخلف در مبارزه با پولشویی» یک خطای بزرگ و آشکار است. اما آنچه در عمل بیشتر از همه پیگیری میشود، چیزهای سازمانی و روزمرهاند: پاسخی که فرستاده نشده، دسترسیای که داده نشده، فرآیندی که ناقص اجرا شده.
وقتی از «تخلف در مبارزه با پولشویی» صحبت میشود، تصور رایج یک خطای بزرگ و آشکار است — نادیده گرفتن یک مشتری پرخطر، یا از دست دادن یک پروندهٔ مهم. اما آنچه در عمل بیشتر از همه پیگیری میشود، چیزهای سازمانی و روزمرهاند: پاسخی که فرستاده نشده، دسترسیای که داده نشده، فرآیندی که ناقص اجرا شده.
گزارش عملکرد چهارسالهٔ مرکز اطلاعات مالی، موضوعات تخلفات مؤسسات مالی را که مورد بررسی و پیگیری قرار گرفته در چهار عنوان جمع کرده است. هر چهار مورد، ماهیت مشترکی دارند: هیچکدام به کیفیت کشف مربوط نیستند، همه به زیرساخت و فرآیند مربوطاند.
- گزارش ارسالنشده معاملات و عملیات مشکوک شناساییشده به مرکز اطلاعات مالی فرستاده نشده است.
- استعلام بیپاسخ درخواست اطلاعات مرکز در مهلت مقرر پاسخ نگرفته است.
- واحد بدون اختیار اختیارات و دسترسیهای لازم به واحد مبارزه با پولشویی داده نشده است.
- شناسایی ناقص فرآیندهای شناسایی و احراز هویت مشتریان درست اجرا نشدهاند.
یک: گزارشی که فرستاده نمیشود
این پایهایترین تکلیف است و در عین حال پرتکرارترین موضوع پیگیری. علتش معمولاً بیتوجهی نیست؛ سه چیز است که هر سه فنیاند: موردی که کشف شده اما در صف بررسی داخلی مانده و مهلت همان روز کاری را رد کرده؛ گزارشی که بهدلیل ایراد قالب برگشت خورده و پیگیری نشده؛ یا موردی که اصلاً کشف نشده چون قاعدهای برایش تعریف نشده بود.
تشخیص این سه از هم مهم است، چون درمانشان فرق دارد. اولی مسئلهٔ گردش کار است، دومی مسئلهٔ اعتبارسنجی پیش از ارسال، و سومی مسئلهٔ پوشش قواعد.
دو: استعلامی که بیپاسخ میماند
مؤسسه مکلف است سوابق و مدارک را طوری نگهداری کند که در صورت درخواست، ظرف دو روز کاری قابل دسترسی باشد و اصل اسناد ظرف یک هفته ارائه شود. تفاوت میان مؤسسهای که به این مهلت میرسد و مؤسسهای که نمیرسد، معمولاً در حجم آرشیو نیست — در جستوجوپذیری آن است.
سوابقی که فقط بایگانی شدهاند، در برابر استعلامی که با نام شخص یا شمارهٔ حساب میآید بیفایدهاند. جزئیات دورهها را در نگهداری سوابق آوردهایم.
سه: واحدی که دستش بسته است
این مورد از بقیه ظریفتر و از نظر ساختاری جدیتر است: واحد مبارزه با پولشویی وجود دارد، مسئول دارد، اما اختیارات و دسترسیهای لازم به آن داده نشده. یعنی کارشناسی که باید تراکنش را بررسی کند، به دادههای لازم دسترسی ندارد؛ یا تصمیمش قابل اجرا نیست چون اختیار توقف یا محدودسازی ندارد.
این دقیقاً همان چیزی است که دستورالعمل ساختار و تشکیلات واحدهای مبارزه با پولشویی — ابلاغشده در آذرماه ۱۴۰۴ — برای رفعش تدوین شد: یکپارچهسازی الزامات، ارتقای کارآمدی واحدها و ساماندهی جایگاه سازمانی آنها.
در همین دوره، صلاحیت تخصصی ۲۳۶ مسئول واحد مبارزه با پولشویی در مؤسسات مالی و اعتباری بررسی شده و سوابق فنی و اجرایی بیش از هفت هزار مسئول در حوزهٔ مشاغل غیرمالی اخذ شده است. یعنی صلاحیت شخصِ مسئول هم موضوع نظارت است، نه فقط وجود واحد.
چهار: شناساییای که ناقص اجرا شده
آخرین مورد، اجرای نادرست فرآیندهای شناسایی و احراز هویت مشتریان است. این هم معمولاً بهشکل «نداشتن مدارک» بروز نمیکند — پروندهها ظاهراً کاملاند. مسئله در جای دیگری است: سطح شناسایی درست انتخاب نشده، یا شناسایی یکباره انجام شده و هرگز بهروز نشده.
مرزهای سه سطح شناسایی را در شناسایی ساده، معمول و مضاعف و هشت اقدام حداقلی سطح مضاعف را در شناسایی مضاعف شرح دادهایم.
الگوی مشترک هر چهار مورد
اگر این چهار را کنار هم بگذارید، یک نکته آشکار میشود: هیچکدام دربارهٔ هوشمندی کشف نیستند. همه دربارهٔ ایناند که آیا زیرساخت لازم برای اجرای تکلیف وجود دارد یا نه.
این برای بودجهبندی معنا دارد. مؤسسهای که سرمایهاش را روی موتور کشف پیشرفته میگذارد ولی گردش کار ارسال، اعتبارسنجی قالب، جستوجوپذیری سوابق و دسترسی واحد را حل نکرده، در بازرسی روی همان چهار مورد پایهای متوقف میشود.
-
فاصلهٔ کشف تا ارسال میانهٔ زمان میان علامتخوردن یک مورد و ارسال گزارش آن؛ باید درون همان روز کاری بماند.
-
نرخ برگشت قالب سهم گزارشهایی که بهدلیل ایراد ساختاری پذیرفته نشدهاند.
-
زمان بازیابی سابقه مدت لازم برای یافتن پروندهٔ یک مشتری با نام یا شمارهٔ حساب.
-
پوشش دسترسی واحد سهم سامانههایی که کارشناس واحد بدون واسطه به آنها دسترسی دارد.
-
تازگی شناسایی سهم مشتریانی که شناساییشان در بازهٔ مقرر بهروز شده است.
هر چهار سطر جدول بالا سنجههای سادهای دارند که مؤسسه میتواند خودش پیش از بازرسی اندازه بگیرد. سنجیدنشان چند ساعت کار است؛ نسنجیدنشان معمولاً یک یافتهٔ بازرسی.
این نوشته صرفاً جنبه اطلاعرسانی دارد. عناوین چهارگانه و ارقام از «گزارش عملکرد و دستاوردهای چهارسالهٔ مرکز اطلاعات مالی (۱۴۰۱–۱۴۰۴)» نقل شدهاند؛ برای اقدام به متن رسمی آییننامه و ابلاغیههای مرکز مراجعه کنید.
تعریف کوتاه اصطلاحهای این مقاله در واژهنامه: صلاحیت مسئول واحد
میخواهید ببینید این الزامات در عمل چگونه اجرا میشوند؟
بازگشت به فهرست مقالات مقالات مقررات
