بخشی از سپر؛ سامانهٔ پایش ریسک و مبارزه با پول‌شویی دادمان

معرفی

سامانه مدیریت کشف تقلب دادمان

تقلب بانکی معمولاً در یک تراکنش دیده نمی‌شود؛ در الگوی یک حساب در طول زمان دیده می‌شود: حسابی که ماه‌ها ساکت بوده و ناگهان گردش می‌گیرد، حسابی که پول از آن می‌گذرد و نمی‌ماند، مشتری‌ای که رفتارش با هم‌صنفانش نمی‌خواند. سامانهٔ کشف تقلب دادمان برای همین ساخته شده است: به‌جای صف هشدار از قواعد ساده، پرونده‌ای می‌سازد که کارشناس بتواند با آن کار کند.

سامانه بخشی از سکوی پایش هوشمند دادمان است که روی خلاصه‌های روزانه و ماهانهٔ تراکنش‌ها در Elasticsearch کار می‌کند و پروفایل مشتری — گروه شغلی، سطح فعالیت مورد انتظار، فهرست‌های ویژه — را از ماژول مشتریان می‌خواند. تحلیل روی سامانهٔ عملیاتی بانک بار نمی‌گذارد و هر یافته، بی‌واسطه به پروندهٔ عملیات مشکوک تبدیل می‌شود.

آنچه سامانه می‌بیند

  • بیداری حساب راکد: سپرده‌ای که دست‌کم ۱۸۰ روز (قابل تنظیم) هیچ تراکنش مشتری‌محور نداشته و ناگهان فعال می‌شود — همان الگویی که در حساب‌های راکد و مازاد شرح داده‌ایم. تراکنش‌های سیستمی مثل سود و کارمزد سکوت را نمی‌شکنند.
  • مقایسه با هم‌صنفان: گردش، شمار طرف‌حساب، سهم نقد و مانند آن برای هر مشتری در برابر صدک ۹۵ گروه هم‌صنف همان ماه سنجیده می‌شود؛ گروه کوچک‌تر از ۲۰۰ عضو به کل جمعیت هم‌نوع برمی‌گردد.
  • تیپولوژی: نشانه‌های نسبی در چند خانواده — رفتار (جهش نسبت به سابقهٔ شش‌ماههٔ خود مشتری یا سطح فعالیت اظهارشده، عبور وجه با ماندهٔ نزدیک صفر، تمرکز روی چند طرف‌حساب، سهم بالای تراکنش شبانه، حساب تازه‌تأسیس) و پروفایل (خوشهٔ هویتی مشترک، ارکان مشترک شرکت‌ها). برچسب فقط با هم‌زمانی دست‌کم دو نشانه از دو خانواده داده می‌شود.
  • ناهنجاری شعب: آمار شعب و شناسایی شعبه‌ای که از الگوی شعب مشابه فاصله گرفته، با تفکیک شعب مجازی.
  • ناهنجاری یادگیری ماشین: مدل‌های ناهنجاری روی سطل‌های ۲۴ ساعته، با امتیاز هر موجودیت (مشتری، سپرده، شعبه) در چهار سطح بحرانی تا هشدار، نمودار توزیع امتیاز و نوار سلامت مدل‌ها.
  • گراف پرونده: طرف‌های مقابل ورودی و خروجی یک سپرده تا عمق دو، با نقش «هر دو» برای طرفی که هم می‌فرستد هم می‌گیرد — همان الگوی عبور وجه که باید در نمودار دیده شود.

پرونده، نه هشدار

هر یافته یک نمای پرونده دارد: پروفایل مشتری، سپرده‌ها، طرف‌های پرتکرار، ماه‌های اخیر با نشانه‌های هر ماه، پرونده‌های باز و پیشین عملیات مشکوک، و فهرست‌های ویژه‌ای که مشتری در آن‌هاست. کارشناس از همین‌جا تعیین تکلیف می‌کند — «بی‌مورد» یا «در حال پیگیری» — و اگر لازم شد، با یک اقدام پروندهٔ عملیات مشکوک می‌سازد که شرح و متریک‌های یافته از پیش در آن نشسته است. فهرست‌ها به‌طور پیش‌فرض موارد بررسی‌شده و دارای پروندهٔ باز را پنهان می‌کنند تا صف کارشناس تکراری نشود.

قواعد کسب‌وکاری — روزهای سکون، سقف مبلغ، کف تکرار طرف‌حساب، پنجرهٔ تحلیل، کدهای مستثنا — از صفحهٔ «قواعد پایش تقلب» با بازهٔ مجاز تغییر می‌کنند و هر تغییر با زمان و کاربر در تاریخچه می‌ماند. تنظیم دقت، کار واحد مبارزه با پول‌شویی است نه کار توسعه‌دهنده.

سلامت داده

پایش فقط به اندازهٔ داده‌اش قابل اتکاست. صفحهٔ «سلامت فیدها» برای هر خط داده می‌گوید آخرین سند کی رسیده، چقدر از منبعش عقب است و از چه تأخیری به بعد «قطع» شمرده می‌شود؛ تأخیر طراحی‌شدهٔ هر خط (مثلاً پنج روز برای خطوط تقلب تا دادهٔ انبار کامل شود) در محاسبه لحاظ می‌شود تا هشدار واقعی میان هشدار کاذب گم نشود.

سامانه‌های مرتبط

کشف تقلب و کشف پول‌شویی دو مسئلهٔ متفاوت‌اند اما بر یک بستر داده و یک پروفایل مشتری می‌نشینند.

این سامانه با مبارزه با پول‌شویی، کشف قمار، پروفایل ریسک مشتری و سامانه جامع گزارشات FIU دادمان یکپارچه می‌شود.

برای دریافت دموی سامانه یا گفت‌وگو دربارهٔ استقرار آن در سازمان خود، از صفحهٔ تماس با ما با کارشناسان دادمان در ارتباط باشید.

نمای نمونه از پروندهٔ کشف تقلب: بیداری حساب راکد و مقایسه با هم‌صنفان، با دادهٔ ساختگی

پرسش‌های متداول

پاسخ به پرسش‌های رایج

تراکنش‌های غیرمجاز، سوءاستفاده از حساب کسی که از آن بی‌خبر است، حساب اجاره‌ای، عبور دادن وجه از حساب‌های واسط، و رفتارهایی که با الگوی معمول مشتری یا هم‌صنفانش همخوانی ندارد. نقطهٔ مشترک همهٔ این‌ها این است که در یک تراکنش دیده نمی‌شوند؛ در الگوی یک حساب در طول زمان دیده می‌شوند.

با سه لایه که یکدیگر را تکمیل می‌کنند: قواعد صریح با آستانه‌های قابل تنظیم (مانند روزهای سکون یا سقف مبلغ)، قواعد نسبی که رفتار مشتری را با صدک گروه هم‌صنفش یا با سابقهٔ خودش می‌سنجند، و مدل‌های یادگیری ماشین که ناهنجاری را امتیاز می‌دهند. هیچ‌کدام به‌تنهایی برچسب نمی‌زند؛ برچسب تیپولوژی فقط وقتی داده می‌شود که دست‌کم دو نشانه از دو خانوادهٔ متفاوت هم‌زمان باشند.

هر مشتری با گروه هم‌صنف دقیق خودش در همان ماه سنجیده می‌شود و اگر گروه به اندازهٔ کافی عضو نداشته باشد، با کل جمعیت هم‌نوع (حقیقی یا حقوقی). مقداری که بالای صدک ۹۵ گروه باشد «نامتعارف» است. به این ترتیب یک فروشندهٔ خرد با فروشندگان خرد مقایسه می‌شود، نه با یک شرکت بازرگانی، و آستانه‌ها با تورم کهنه نمی‌شوند.

خیر، و عمداً. تحلیل روی خلاصه‌های روزانه و ماهانهٔ داده انجام می‌شود که با چند روز تأخیر طراحی‌شده کامل می‌شوند، چون الگوهایی مثل عبور وجه یا بیداری حساب راکد در یک تراکنش معنا ندارند. وظیفهٔ زمان‌بندی‌شدهٔ سامانه ساعتی است و صفحهٔ سلامت فیدها نشان می‌دهد هر خط داده چقدر عقب است. برای کنترل لحظه‌ای تراکنش، این سامانه در کنار موتور قواعد مبارزه با پول‌شویی قرار می‌گیرد، نه به‌جای آن.

کارشناس هر یافته را «بی‌مورد» یا «در حال پیگیری» تعیین تکلیف می‌کند و فهرست‌ها می‌توانند موارد بررسی‌شده و پرونده‌های باز را پنهان کنند. حساب‌های داخلی و تجمیع‌گر بانک در فهرست استثنای تحلیل می‌نشینند تا در گراف‌ها ظاهر نشوند. و چون آستانه‌ها از صفحهٔ تنظیمات قابل تغییرند و هر تغییر تاریخچه دارد، تنظیم دقت نیازی به کد ندارد.

از نمای پروندهٔ یافته، کارشناس با یک اقدام «پروندهٔ عملیات مشکوک» می‌سازد؛ شرح و متریک‌های یافته از پیش در آن می‌نشیند و پرونده به کارتابل خودش یا کارشناسی که رئیس اداره انتخاب می‌کند ارجاع می‌شود. ادامهٔ مسیر همان گردش کار سامانه جامع گزارشات FIU است.

به خلاصهٔ تراکنش‌ها و مانده‌های سپرده در بستر تحلیلی Elasticsearch که در همان سکوی دادمان ساخته می‌شود، و به پروفایل مشتری (گروه شغلی، سطح فعالیت مورد انتظار، فهرست‌های ویژه) از ماژول مشتریان. روی سامانهٔ عملیاتی بانک بار نمی‌گذارد.
گواهی ارزیابی امنیتی محصول شمارهٔ CBP-C495-0301 از سازمان فناوری اطلاعات ایران

شرکت گروه فن آوری دادمان ایرانیان موفق به اخذ گواهی امنیتی محصولات جهت سامانه شناسایی کافی مشتریان دادمان از سازمان فناوری اطلاعات ایران گردید. این گواهی با شمارهٔ CBP-C495-0301 در تاریخ ۱۴۰۳/۱۲/۲۲ توسط سازمان فناوری اطلاعات ایران صادر شده و مدت اعتبار آن دو سال از تاریخ صدور است. ارزیابی در آزمایشگاه صنایع امنیت فضای تبادل اطلاعات (صافتا) انجام شده است. گواهی، «سامانه شناسایی کافی مشتریان دادمان» نسخهٔ ۴٫۲٫۰ را در سطح یک نظام ارزیابی و اعتباربخشی امنیتی محصولات تأیید می‌کند. مطابق متن گواهی، اعتبار آن منحصر به همین نسخه از محصول است.

گروه فن آوری دادمان ایرانیان


همچنین

سازمان فناوری اطلاعات ایران به عنوان متولی ایجاد و ساماندهی نظام ملی مدیریت امنیت اطلاعات کشور به منظور حمایت و گسترش خدمات امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات (افتا) اقدام به ارزیابی و صدور پروانه فعالیت در حوزه‌های مختلف نموده است.

ما را دنبال کنید

دادمان به‌صورت ماهانه اخبار و اطلاعیه‌های خود را منتشر می‌کند. در دسترس باشید!