دربارهٔ تکالیف گزارشدهی زیاد نوشته شده، اما دربارهٔ اینکه این تکالیف در عمل چه حجمی تولید میکنند تقریباً هیچ. گزارش چهارسالهٔ مرکز اطلاعات مالی چند عدد منتشر کرده که برای هر کسی که سامانهٔ گزارشدهی طراحی یا اداره میکند معنای مستقیم دارد.
دربارهٔ تکالیف گزارشدهی زیاد نوشته شده، اما دربارهٔ اینکه این تکالیف در عمل چه حجمی تولید میکنند تقریباً هیچ. گزارش عملکرد چهارسالهٔ مرکز اطلاعات مالی (۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴) این خلأ را پر میکند و چند عدد منتشر کرده که برای هر کسی که سامانهٔ گزارشدهی طراحی یا اداره میکند معنای مستقیم دارد.
عددی که مقیاس را عوض میکند
مرکز اطلاعات مالی در سال ۱۳۸۸ تأسیس شد. از آن سال تا ابتدای ۱۴۰۱ — یک دورهٔ سیزدهساله — مجموعاً حدود پنجاهوسه هزار گزارش معاملات و عملیات مشکوک دریافت و ارزیابی شد. در چهار سال بعدی، این عدد به بیش از دویستوسیودو هزار رسید.
یعنی حجم گزارشهای چهار سال اخیر بیش از چهار برابر مجموع سیزده سال پیش از آن است. این را نباید بهمعنای چهاربرابر شدن جرم خواند؛ گزارش خودش میگوید علت، اصلاحات ساختاری و استانداردسازی معیارهاست. اما هر تفسیری که داشته باشیم، پیامد عملیاتیاش یکی است: سامانهای که برای چند هزار گزارش در سال طراحی شده، با این مقیاس کار نمیکند.
چرا این رشد اتفاق افتاد
دو تغییر زیرساختی پشت این عدد است، و هر دو مستقیماً به کار واحد تطبیق مربوطاند.
نخست، دامنهٔ قواعد. تا پیش از ۱۴۰۱، قواعد و معیارهای شناسایی معاملات مشکوک فقط برای بانکها و مؤسسات اعتباری ابلاغ شده بود. در چهار سال بعد، این قواعد برای سیزده حوزهٔ تخصصی دیگر هم تدوین و ابلاغ شد: بازار سرمایه، بورس اوراق، بورس کالا، بورس انرژی، صندوقهای سرمایهگذاری، شرکتهای ارائهدهندهٔ خدمات بیمه، کانون صرافان، سازمان ثبت اسناد و املاک، دفاتر اسناد رسمی، گمرک، جامعهٔ حسابداران رسمی، سازمان حسابرسی، شرکتهای ارائهدهندهٔ خدمات پرداخت، و حوزهٔ رمزارزها.
دوم، قالبها. شمار قالبهای یکپارچهٔ دریافت اطلاعات و گزارشهای مشکوک از یک قالب به پانزده قالب رسید. برای سامانهٔ تولید گزارش این یعنی پانزده ساختار متفاوت که باید ساخته، اعتبارسنجی و نگهداری شوند — و هر بازنگری در هر کدام، یک بهروزرسانی سامانهای است.
تقریباً همهٔ گزارشها از یک جا میآیند
تفکیک گزارشهای دورهٔ اخیر بر حسب نوع نهاد گزارشدهنده، الگویی را نشان میدهد که ارزش تأمل دارد:
- بانک و مؤسسهٔ اعتباری — ۲۲۸٬۵۰۷ بیش از ۹۸ درصد کل گزارشهای دوره.
- شرکتها و سایر اشخاص حقوقی — ۱٬۵۹۴ گزارشهای دریافتی از اشخاص حقوقی غیرمالی.
- سایر نهادهای مشمول — ۱٬۴۶۷ بازار سرمایه، ثبت اسناد، گمرک، حسابداران رسمی، بیمه و امور مالیاتی.
- گزارشهای مردمی و مکاتبهای — ۱٬۳۰۷ دریافتشده در قالب مکاتبه و ایمیل.
بانکها و مؤسسات اعتباری بیش از ۹۸ درصد گزارشها را فرستادهاند. مجموع سهم بازار سرمایه، سازمان ثبت اسناد، گمرک، جامعهٔ حسابداران رسمی، شرکتهای بیمه و سازمان امور مالیاتی کمتر از یک درصد است — و این در حالی است که قواعد شناسایی برای همهٔ این حوزهها ابلاغ شده.
دو خوانش ممکن است: یا ریسک واقعاً در شبکهٔ بانکی متمرکز است، یا سایر بخشها هنوز به بلوغ گزارشدهی نرسیدهاند. گزارش داوری نمیکند، اما همانجا میگوید در همین دوره صلاحیت تخصصی بیش از هفت هزار مسئول مبارزه با پولشویی در حوزهٔ مشاغل غیرمالی اخذ شده — عددی که نشان میدهد ساختار در حال شکلگیری است. برای مؤسسهای که در این حوزهها فعالیت میکند، پیام روشن است: نبودِ سابقهٔ گزارشدهی، بهمعنای نبودِ تکلیف نیست.
این اعداد برای سامانهٔ شما چه معنایی دارند
- مقیاس. حجم گزارش دیگر با فرآیند دستی سازگار نیست؛ بهویژه با در نظر گرفتن اینکه مهلت ارسال گزارش مشکوک همان روز کاری است؛
- تنوع قالب. پانزده قالب یعنی سامانه باید ساختار خروجی را دادهمحور نگه دارد، نه کدنویسیشده برای هر قالب؛ وگرنه هر ابلاغیه یک پروژهٔ توسعه میشود؛
- اعتبارسنجی پیش از ارسال. در این مقیاس، گزارشی که بهدلیل ایراد ساختاری برگشت بخورد فقط یک دوبارهکاری نیست؛ مهلت را میسوزاند؛
- کیفیت، نه فقط کمیت. رشد حجم بدون کاهش هشدار کاذب، ظرفیت کارشناس را میبلعد و باعث میشود موارد واقعی دیرتر بررسی شوند.
سامانههای تولید گزارشات مرکز اطلاعات مالی و جامع گزارشات FIU دادمان برای همین مقیاس ساخته شدهاند: تولید قالبمحور، اعتبارسنجی پیش از ارسال، و نگهداری سوابق بهگونهای که پاسخ به استعلام در مهلت مقرر ممکن باشد.
این نوشته صرفاً جنبه اطلاعرسانی دارد. ارقام از «گزارش عملکرد و دستاوردهای چهارسالهٔ مرکز اطلاعات مالی (۱۴۰۱–۱۴۰۴)» نقل شدهاند و ممکن است در گزارشهای بعدی بهروز شوند.
تعریف کوتاه اصطلاحهای این مقاله در واژهنامه: قالب یکپارچهٔ گزارشدهی
میخواهید ببینید این الزامات در عمل چگونه اجرا میشوند؟
بازگشت به فهرست مقالات مقالات مقررات
